Murat Isik – Wees onzichtbaar (1e recensie)

De Bijlmermeer, begin jaren tachtig. De vijfjarige Turkse Metin komt met zijn ouders en zus naar Nederland. Het gezin gaat in de flat Fleerde wonen. Vader is een werkloze communist die overdag boeken van Marx leest en zich ’s avonds bezat met vrienden. Thuis is hij vaak gewelddadig en dan siddert het hele gezin. Metin vreest hem en maakt zich onzichtbaar. Maar langzaam – als de kinderen ouder worden en de moeder emancipeert – groeit het verzet tegen de vader. Ondertussen verandert de Bijlmer ook. Bedoeld als vooruitstrevende wijk verwordt het tot een gevreesd getto met veel criminaliteit en hordes junks. Op een zondagavond in 1992 boort een Boeing 747 zich in de flat Kruitberg. Tientallen bewoners komen om. In de weken daarna lopen op Metins middelbare school de raciale spanningen op. De Bijlmer verandert in de jaren daarna definitief: ondanks fysiek verzet van activistische bewoners worden veel flats gesloopt, waaronder die van Metin.

Boekinformatie
Schrijver: Murat Isik
Titel: Wees onzichtbaar
Uitgeverij: Ambo|Anthos
Jaartal: 2017
Bladzijden: 598
ISBN: 9789041422903
Genre: zonder genre
Leeftijd: 18+
knop meer info over boek

Luister naar het begin van dit boek...

Of klik hier en ga naar het Youtube-kanaal van Ikvindlezenleuk

Mijn samenvatting

In de tijd dat de eerste springers te pletter vielen van onze flat, begon mijn vader aan zijn nachtelijke pleziertochten door Amsterdam.
Ik stond op het balkon en keek uit over onze wijk. In het zwakke schijnsel van de lantaarnpalen was het alsof schimmen door de verlaten straten trokken en de geesten van de springers door de kale bosjes doolden. Terwijl de kou van het beton in mijn blote voeten trok en mijn handen zich als reptielklauwen om de balustrade klemden, vroeg ik me af of dit het begin was van onze persoonlijke nachtmerrie, of dat mijn vader weer zwalkend zijn weg naar huis zou vinden.
Met een onrustig gemoed keerde ik terug naar bed. Niet veel later werd ik gewekt door braakgeluiden uit de badkamer: mijn vader ontdeed zijn lichaam voor de tweede nacht op rij van vurige whisky die hij er even daarvoor onbezonnen in had gegoten in het gezelschap van mensen die wij nooit zouden ontmoeten. Nadat hij hoestend de kraan dichtdraaide, zakte ik weg in mijn kussen. (blz. 7)

Metin is 5 jaar als hij samen met zijn zusje en moeder verhuist naar Amsterdam, naar de Bijlmermeer. Zijn vader is een paar maanden eerder vanuit Hamburg naar Nederland verhuist omdat hij geen politiek asiel in Duitsland kreeg. Na een lange dag in de auto komen ze ’s avonds laat aan.

Toen we alweer een tijdje onderweg waren, zei Erol dat het nog maar een uur rijden was. Ik keek uit het raam, maar zag weinig anders dan blauwe borden en lichten langs de snelweg. Mijn oogleden werden steeds zwaarder. Ik schrok wakker toen mijn hoofd tegen het raam klapte. Toen ik versuft opkeek, zag ik oplichtende flatgebouwen opdoemen als kolossale ruimteschepen. Ik had nog nooit zoiets wonderlijks gezien.
‘Dit moet de Bijlmermeer zijn,’ zei Kadir. (blz. 12)

De kinderen kunnen niet wachten om hun vader weer te zien, maar dat is niet wederzijds. Ze krijgen al snel het gevoel dat ze hem storen.

Mijn vader liet geen kans lopen om het huis te ontvluchten. ‘Kaçiyorum,’ zei hij telkens als hij de benen nam. ‘Ik vlucht.’ Iedere dag probeerde hij te ontsnappen aan het gezinsleven, alsof het hem ooit was opgedrongen door hogere machten. Hij wilde weer de vrije vogel zijn die hij zo lang was geweest en verlangde terug naar zijn roemruchte jaren in Izmir, toen hij met zijn vrienden op straat rondhing als de James Dean van de Mediterranée en het bankje in het park gebruikte als bed onder de sterrenhemel.
Wanneer mijn moeder vroeg wat hij ging doen, beweerde mijn vader altijd dat hij een bezoek ging brengen aan de vereniging, de plek waar hij met linkse Turken, Koeren en Zaza’s met een anarchistische inborst over politiek sprak. Het enige wat ze met elkaar deelden, was hun haat jegens het kapitalisme en hun voorliefde voor drank en gokspelen. (blz. 26)

Metin groeit op met het idee dat zijn vader zijn familie niet interessant genoeg vind. Gelukkig is de wereld buiten hun appartement leuk. In de Bijlmermeer wonen veel kinderen en er valt veel te beleven. Metin maakt snel vrienden. Gezamenlijk gaan ze op avontuur en voetballen veel. Op school vindt Metin het minder leuk. Lezen vindt hij erg moeilijk, totdat hij in de biblitoheek komt.

De blonde bibliothecaresse veerde op van haar plek toen we voor haar stonden alsof ze ontwaakte uit een diepe middagslaap. Ze ging rechtop zitten, noteerde onze namen en overhandigde mijn zus en mij een oranje geplastificeerd pasje met onze namen erop. Daarna begeleidde ze ons naar de kinderboekensectie. ‘Zoek hier maar wat leuks uit,’ zei ze met een uitnodigend gebaar dat me het opwindende gevoel gaf dat alles er speciaal voor mij was neergezet. Ik hoopte dat ze me een boek zou helpen uitzoeken, maar hoewel het rustig was, liep ze snel terug naar de balie alsof ze nog wat slaap in te halen had.
Ik bekeek de kleurrijke ruggen van de boeken, trok er een paar uit de kast en sloeg ze open. Mijn oog viel het eerst op tekeningen van spelende kinderen en ik moest mezelf dwingen een korte blik te werpen op de vermaledijde letters die veel te veel ruimte in beslag namen. Ik kon me er niet op concentreren en besloot dat ik het moment van ontcijferen mocht uitstellen tot we thuis waren. Ik koos boeken waarin de afbeeldingen van dieren overheersten, want boven alles hield ik van dieren. Ik was verslingerd aan de tekenfilmserie Nils Holgersson en wilde niets liever dan net als Nils op de rug van een gans rondvliegen en naar Lapland trekken.
Die middag liet ik vier boeken over dieren afstempelen bij de dame die ons had ingeschreven. Thuis begon ik te lezen over beren, olifanten en apen, en de woorden die ik voorheen slechts met moeite kon ontraadselen, kon ik steeds makkelijker tot me nemen. Steeds sneller sloeg ik de bladzijden om. (blz. 33)

Metin leest veel en hoopt dat dat zijn vader opvalt. Zijn vader houdt namelijk van lezen. Maar zijn vader heeft geen oog voor anderen dan zichzelf.

Ik probeerde mijn vader te begrijpen, maar kon hem onmogelijk doorgronden. Ik keek hem vaak onderzoekend aan wanneer hij op de bank zat en een boek las of televisiekeek. Hij beantwoordde mijn blik nooit, ook niet wanneer ik hem op mijn allerdoordringendst aankeek. Alles was altijd interessanter voor hem dan ik: zijn boeken, de krant, zijn haar, de visite en nogmaals zijn haar. Zijn haar! Eindeloos werkte hij aan het kapsel dat niet alleen bewondering moest oogsten bij iedereen die hem buiten de deur een toevallige blik toewierp, maar ook stevig genoeg moest zijn om meerdere orkanen te doorstaan.
Dagelijks besteedde hij meer tijd aan zijn haar dan gedurende drie volle maanden aan mij. Hij leefde als een onpeilbare vrijgezel die een kamer huurde bij een zachtaardige vrouw met twee zwijgzame kinderen. Zo moet hij ons in die jaren hebben gezien. Misschien was het daarom dat het me misselijk maakte als hij iedere ochtend eindeloos voor de spiegel stond, telkens hetzelfde stukje jaar föhnend, alsof hij die dag mee zou doen aan een schoonheidswedstrijd die hem een ticket zou opleveren naar een beter leven waarin alle herinneringen aan zijn gezin waren uitgewist. Dat was niet eens zo moeilijk: hij droeg geen trouwring en in zijn portemonnee zat niet één foto van ons, alsof daarmee zijn kansen in het nachtleven op slag zouden keren. (blz. 57)

Maar Metin, zijn zus en moeder komen steeds meer in opstand tegen hem. Het leven verandert, niet alleen binnen hun gezin, maar ook in de Bijlmermeer. Zal de relatie tussen Metin en zijn vader ooit beter worden?

Mening over het boek

Recensie van Mathilde (ouder dan 18 jaar)
Hoe kom je aan het boek?
Geleend bij de bibliotheek (als e-boek)
Wat vind je van het boek?
★★★★☆
Waarom heb je dit boek uitgekozen om te lezen?
Ik vond de tekst op de achterkant leuk
Welke steekwoorden passen bij het boek?
grappig, realistisch, romantisch, zielig
Staan er illustraties in het boek? Wie heeft ze gemaakt?
Nee
Wat vind je van de illustraties? Passen ze bij het verhaal?
n.v.t.
Is het boek moeilijk of gemakkelijk te lezen?
Gemiddeld
Waar gaat het verhaal over?
Zie hierboven
Wie is de hoofdpersoon?
De hoofdpersoon is Metin. In het begin van het verhaal is hij 5 jaar. Aan het einde van het verhaal is hij een jaar of 18
Zou je iemand uit het verhaal willen ontmoeten? Waarom? En wat zou je dan gaan doen?
Nee, ik wil niemand ontmoeten. Ik vond het wel leuk om tv-programma’s, muziek en jeugdboeken te herkennen van mijn jeugd
In welke tijd speelt het verhaal zich af?
In het verleden (vroeger)
Waar speelt het verhaal zich af?
Het verhaal speelt zich af in de Bijlmermeer in Amsterdam
Waarom moeten anderen dit boek lezen?
Dit boek geeft een mooi beeld van het leven in een Turks gezin met een onverschillige vader én van het leven in de Bijlmermeer, vanaf het moment dat het een nieuwbouwwijk vol beloftes was tot aan de aftakeling van de wijk
Wil je nog iets anders vertellen over het boek?
Dit boek staat op de shortlist voor de Libris Literatuur Prijs 2018
Wil je het boek nog een keer lezen?
Ik wil andere boeken van deze schrijver lezen