Alan Gratz – De jongen die tien concentratiekampen overleefde

geplaatst in: ★★★★☆, 12+, recensie | 0

Alan Gratz – De jongen die tien concentratiekampen overleefde

De jongen die tien concentratiekampen overleefde vertelt het waargebeurde verhaal van Yanek, een Joods jongetje tijdens de Tweede Wereldoorlog in Polen. Als de nazi's de jacht op de joden openen in het land, verandert zijn vertrouwde leventje in een nachtmerrie die helaas werkelijkheid is . Hij wordt van het ene concentratiekamp in het andere geplaatst, uitgehongerd, gemarteld en uitgebuit en kijkt de dood keer op keer in de ogen. Het is een wonder hoe Yanek, of volgens de tatoeage op zijn arm PRISONER B-3087, de Tweede Wereldoorlog uiteindelijk overleeft. Maar waar je je als lezer misschien nog wel het meest over verbaast is de kracht van een jongen om te overleven. Hoe lukt het Yanek om zijn hoop niet te verliezen en vooral, om niet te vergeten wie hij werkelijk is?

Informatie over het boek
Alan Gratz - De jongen die tien concentratiekampen overleefde
Kluitman 2013
Bladzijden: 192
Vertaald door Aimée Warmerdam
Leeftijd: 12+
Genre: oorlog & verzet

 

Meer informatie
Zijn er meer recensies over dit boek? Heeft dit boek een prijs gewonnen? Waar kan ik het boek kopen? Kijk hier voor een antwoord op deze vragen.

 

Mijn samenvatting

Als ik had geweten hoe mijn leven er die zes jaar uit zou zien, had ik meer gegeten. Ik zou niet hebben geklaagd over het feit dat ik mijn tanden moest poetsen of in bad moest of over het feit dat ik elke avond om acht uur in bed moest liggen. Ik zou meer hebben gespeeld. Meer hebben gelachen. Ik zou mijn ouders hebben vastgehouden en hebben gezegd dat ik van ze hield.
Maar ik was tien jaar en ik had geen idee van de nachtmerrie die ons te wachten stond. Wij geen van allen.
Het was begin september en we zaten met z’n allen om de tafel in de huiskamer van het appartement van mijn ouders in de Krakusastraat. We aten, dronken en praatten, mijn ouders, mijn tantes en ooms, neefjes en nichtjes en ikzelf, Jacob; maar iedereen noemde me Yanek, mijn Poolse naam.
‘”Alle Joden moet uit Europa verdwijnen.” Dat heeft Hitler gezegd,’ zei oom Moshe, terwijl hij nog een pasteitje nam. ‘Duidelijker kon hij het niet zeggen.’
Ik huiverde. Ik had de toespraken van Hitler, de Duitse Führer een paar keer op de radio gehoord. Führer betekende ‘leider’ in het Duits en zo noemden de Duitsers hun president nu. Hitler sprak altijd over het Joodse gevaar en dat Duitsland en de rest van Europa ‘Jodenvrij’ moest worden. Ik was een Jood en ik woonde in Europa en ik wilde niet weg. Ik hield van mijn huis en van mijn stad.
‘De Engelsen en de Fransen hebben hem al de oorlog verklaard,’ zei mijn vader. ‘De Amerikanen sluiten zich binnenkort bij hen aan. Ze laten Duitsland heus niet heel Europa veroveren.’
‘Hij heeft Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije al bezet,’ zei oom Moshe. ‘En nu valt hij Polen binnen!’ (blz. 8)

Yanek is tien jaar oud als Hitler Polen binnenvalt en voor hem en zijn familie de Tweede Wereldoorlog begint. Ze zijn Joods en al na een paar weken verandert hun leven. Er komen minder klanten in zijn vaders schoenwinkel en Yanek mag niet meer naar school. Yanek helpt zijn ouders met eten halen en andere dingen. Ze doen hun best om gewoon door te leven.

Ik was twaalf toen de muur kwam.
Om Podgórze, onze buurt, werd een muur gebouwd. Van het Zgodyplein tot de markt van Podgórze en Lasoty. De nazi’s sloten ons in.
Ik ging naar buiten om hem te zien. Hij was van baksteen en bijna drie meter hoog. Bovenaan had hij ronde stenen die op de bovenkanten van grafstenen leken. De muur liep van de hoek van het ene pand naar het andere, dwars over straat. en sloot ons af van de rest van Krakau. De ramen van de panden die deel uitmaakten van de muur werden dichtgemetseld met stenen zodat niemand kon ontsnappen. Er waren maar drie plekken waar je erin kon: er was een ingang bij het Zgodyplein, eentje bij de markt en nog een in de Lwowskastraat.
Ik rende van de ene ingang naar de ander. Podgórze was vanaf nu een Joods getto. Alle Polen die niet Joods waren, moesten het getto uit en alle Joden die erbuiten woonden, moesten naar het getto verhuizen. (blz. 17)

Het getto blijkt een gevangenis te zijn. Joden mogen alleen het getto verlaten om te werken. Yanek komt in een naaiatelier te werken, want daar zijn mensen nodig.

De nazi’s pakten me op terwijl ik op mijn werk was.
Ik werkte nog steeds in het naaiatelier in Krakau en ik had de hoop dat ik door dit werk niet opgepakt zou worden. Maar uiteindelijk werd ik juist vanwege mijn werk gedeporteerd. Ze hadden mensen nodig voor een naaiatelier in Plaszów, een werkkamp in de buurt van Krakau, dat zeiden ze tenminste tegen ons. En dus werden we meegenomen.
Ik had geweten dat deze dag zou komen. In de dagen en weken nadat mijn ouders waren opgepakt, was ook de rest van mijn familie verdwenen. Oom Moshe was verdwenen terwijl hij te werk was gesteld. Oom Abraham en tante Fela waren tijdens een razzia uit hun huis gehaald. Mijn nicht Sala en neef Dawid en hun twee jongens werden meegenomen toen ze in de rij stonden voor brood. Tante Gizela en kleine Zytka waren zelf naar het Zgodyplein gegaan voor een selectie, in de hoop dat de nazi’s de waarheid hadden gesproken over de herhuisvestingen. Toen de zomer van 1942 aanbrak, was ik nog de enige – het enige lid van mijn familie – in het getto van Krakau. Ik dacht dat ik er op voorbereid was toen ze me wegvoerden, maar dat was ik niet. (blz. 49)

Yanek wordt opgepakt samen met andere Joden. Ze worden met vrachtwagens vervoerd. Ze worden naar een kamp in de buurt van Krakau gebracht, naar Plaszów. Hier moet Yanek werken in het naaiatelier. Hij vindt hier zijn oom Moshe terug, die al eerder was opgepakt. Oom Moshe vertelt hem dat hij moet doen alsof hij niemand kent en hij moet ervoor zorgen dat hij niet opvalt. Hij moet anoniem worden. Na een paar maanden wordt Yanek overgeplaatst naar Wieliczka. Hier moet hij in de zoutmijnen werken. Het derde concentratiekamp waar Yanek terechtkomt is Trzebinia. De Joden moeten hier de hele dag zwaar en zinloos werk doen.

In Trzebinia was ik de hele dag bezig met bergen stenen van de ene naar de andere kant te bengen, om kuilen van twee meter diep te graven om ze vervolgens weer dicht te gooien. Ik at ‘s avonds alleen waterige soep en brood van een week oud en stortte daarna neer op een bed van houten planken, zonder matras, kussen of deken. Voor hen was ik een dier, een pakezel. Maar zelfs dieren werden niet zo slecht behandeld. Werkdieren waren kostbaar. Ze hadden waarde. Ik was een Jood. Wij waren minder waard dan dieren. Ze konden ons afmaken en er kwamen altijd wel weer een nieuwe treinlading om ons te vervangen.
Maar hoe woedend ik ook op de nazi’s was, ik was nog kwader op mijn medegevangenen. Hoe konden we deze mishandelingen over onze kant laten gaan, zo rustig, zo gedwee, met onze hoofden gebogen, onze beulen groetend met een tip tegen onze pet? Ja, de nazi’s hadden knuppels en geweren, konden we het van ze winnen. We waren geen dieren die zich naar het slachthuis lieten brengen. Wij waren denkende, voelende mensen! Op een dag, terwijl ik weer stenen aan het sjouwen was, zwoer ik dat ik me niet zonder verzet zou laten vermoorden. Mijn vader, oom Moshe, de oudere Joden, ze hadden het allemaal verkeerd gedaan. We moesten niet proberen te overleven, we moesten proberen te winnen. In plaats van op de Engelsen of de Amerikanen of de Russen te wachten, zouden we onszelf moeten redden.
Ik zal niet toestaan dat ze me op een rij langs een kuil zetten en doodschieten, beloofde ik mezelf. Ik zal terugvechten. Ik zal slaan en schoppen. Ik zal vluchten. Ik ga niet als een schaap naar het slachthuis! (blz. 83)

Zal Yanek in opstand komen? Waarom komt Yanek nog in 7 andere concentratiekampen terecht? Hoe overleeft hij de oorlog?

 

Mening over het boek

Recensie van Mathilde (ouder dan 18 jaar)
Hoe kom je aan het boek?
Geleend bij de bibliotheek (als e-boek)
Wat vind je van het boek?
★★★★☆
Waarom heb je dit boek uitgekozen om te lezen?
Ik vond de tekst op de achterkant leuk, Ik heb al andere boeken van deze schrijver gelezen, ik wilde een boek lezen over de Tweede Wereldoorlog en ik vond de titel fascinerend
Welke steekwoorden passen bij het boek?
realistisch, verrassend, zielig
Staan er illustraties in het boek? Wie heeft ze gemaakt?
Nee
Wat vind je van de illustraties? Passen ze bij het verhaal?
n.v.t.
Is het boek moeilijk of gemakkelijk te lezen?
Gemiddeld
Waar gaat het verhaal over?
Zie hierboven
Wie is de hoofdpersoon?
De hoofdpersoon is Yanek
Zou je iemand uit het verhaal willen ontmoeten? Waarom? En wat zou je dan gaan doen?
Nee, ik wil niemand ontmoeten
In welke tijd speelt het verhaal zich af?
In het verleden (vroeger)
Waar speelt het verhaal zich af?
Het verhaal speelt zich af in Polen en Duitsland
Waarom moeten anderen dit boek lezen?
Dit verhaal laat je zien hoe een Joodse jongen de Tweede Wereldoorlog overleefde. Het verhaal is gebaseerd op een waargebeurd verhaal
Wil je nog iets anders vertellen over het boek?
Nee
Wil je het boek nog een keer lezen?
Ik wil andere boeken van deze schrijver lezen

 

Tip

Ben je op zoek naar meer informatie over de schrijver, illustrator en/of vertaler? Veel van deze boekenmakers hebben een eigen website. Daarnaast vind je meer informatie op de websites van de uitgeverijen en op de websites van Jeugdbibliotheek, Jeugdliteratuur.org, Leesfeest, Literatuurplein
Succes!

Geef een reactie

Onzinreacties en spam worden natuurlijk niet geplaatst... Je e-mailadres wordt niet zichtbaar op de website